Hotuba ya Mwisho ya Mtume Muhammad ﷺ
Nabii Muhammad (rehema na amani ziwe juu yake) alitoa hotuba yake ya mwisho tarehe 9 ya Dhul Hijjah. Hii hapa:
Enyi watu, nisikilizeni kwa makini, kwa maana sijui kama baada ya mwaka huu nitakuwa miongoni mwenu tena. Basi sikilizeni kwa makini sana ninayowaambia na wafikisheni maneno haya kwa wale ambao hawakuweza kuwepo hapa leo.
Enyi watu, kama mnavyouhesabu mwezi huu, siku hii, na mji huu kuwa vitakatifu, vivyo hivyo ihesabuni maisha na mali ya kila Mwislamu kuwa amana takatifu. Rudisheni vitu mlivyokabidhiwa kwa wenyewe halali. Msimdhuru yeyote ili naye asiwadhuru. Kumbukeni kwamba hakika mtakutana na Mola wenu, na kwamba hakika Yeye atayahesabu matendo yenu. Mwenyezi Mungu amewaharamishia kula riba; kwa hiyo madai yote ya riba kuanzia sasa yafutwe. Ama mtaji wenu, huo ni wenu kuubakiza. Hamtadhulumu wala hamtadhulumiwa. Mwenyezi Mungu amehukumu kwamba kusiwepo riba, na kwamba riba yote anayodaiwa Abbas ibn Abdul Muttalib (ami yake Nabii) kuanzia sasa ifutwe…
Jihadharini na Shetani kwa ajili ya usalama wa dini yenu. Amekata tamaa kabisa ya kuwa ataweza kuwapoteza katika mambo makubwa, basi jihadharini kumfuata katika mambo madogo.
Enyi watu, ni kweli kwamba mna haki fulani juu ya wake zenu, lakini wao pia wana haki juu yenu. Kumbukeni kwamba mmewachukua kuwa wake zenu kwa amana ya Mwenyezi Mungu na kwa idhini Yake. Wakitimiza haki yenu, basi wao wana haki ya kulishwa na kuvikwa kwa wema. Watendeeni wake zenu mema na muwe wapole kwao, kwa maana wao ni wenzi wenu na wasaidizi wenu waaminifu. Na ni haki yenu kwamba wasifanye urafiki na yeyote msiyemridhia, na pia wasiwe wachafu wa maadili.
Enyi watu, nisikilizeni kwa dhati, muabuduni Mwenyezi Mungu, simamisheni swala zenu tano za kila siku, fungeni katika mwezi wa Ramadhani, na toeni mali zenu katika zaka. Tekelezeni Hija ikiwa mna uwezo wa kuifanya.
Watu wote wametokana na Adam na Hawwa, Mwarabu hana ubora juu ya asiye Mwarabu, wala asiye Mwarabu hana ubora juu ya Mwarabu; vivyo hivyo mweupe hana ubora juu ya mweusi, wala mweusi hana ubora juu ya mweupe, isipokuwa kwa uchamungu na matendo mema.
Jueni kwamba kila Mwislamu ni ndugu wa kila Mwislamu na kwamba Waislamu wote ni undugu mmoja. Si halali kwa Mwislamu kuchukua chochote kilicho cha Mwislamu mwenzake isipokuwa kama amepewa kwa hiari na ridhaa. Basi msijidhulumu wenyewe.
Kumbukeni, siku moja mtasimama mbele ya Mwenyezi Mungu na kujibu kwa matendo yenu. Basi jihadharini, msipotoke kutoka katika njia ya uadilifu baada ya mimi kuondoka.
Enyi watu, hatakuja nabii wala mtume baada yangu, wala haitazaliwa dini mpya. Basi tafakarini vyema, enyi watu, na yaeleweni maneno ninayowafikishia. Ninawaachieni vitu viwili, Qurani na mfano wangu, yaani Sunna, na mkivifuata hivyo hamtapotea kamwe.
Wote wanaonisikia watawafikishia wengine maneno yangu, na hao wengine watawafikishia wengine tena; na huenda wa mwisho wakayaelewa maneno yangu vizuri zaidi kuliko wale wanaonisikia moja kwa moja. Uwe shahidi wangu, ewe Mwenyezi Mungu, kwamba nimeufikisha ujumbe Wako kwa watu Wako.